Kernenergie niet CO₂-vrij

(Herman Damveld) Bij de splijting van uranium in een kerncentrale komen verschillende gevaarlijke radioactieve stoffen vrij, maar er is geen CO₂-uitstoot. Daarom wordt kernenergie soms CO₂-vrij genoemd en zou kernenergie om die reden een rol moeten krijgen bij de vermindering van het broeikaseffect. Deze redenering treffen we bijvoorbeeld aan in het op 8 oktober 2018 verschenen klimaatrapport van de Verenigde Naties[1].

Kernenergie draagt echter ook bij aan het broeikaseffect. Het gaat dan om de CO₂ die vrijkomt bij de winning en bewerking van uraniumerts, bij de bouw van de kerncentrale, het transport van kernbrandstof, de afbraak van de centrale, enzovoort. Bij al deze werkzaamheden zijn machines nodig die benzine of diesel gebruiken en zo CO₂-uitstoot veroorzaken. Dit heet de indirecte CO₂-uitstoot.

Op dit ogenblik worden uraniumertsen gewonnen met gemid­deld zo'n 0,1% uranium: in 1000 kilo gesteente zit een kilo uranium. Er is een aantal berekeningen beschikbaar over de indirecte uitstoot van CO₂ via dit uraniumerts en de verdere bewerking van het uranium. In een rapport van de energie-analist Jan Willem Storm van Leeuwen dat op 24 oktober 2017 verschenen is, berekent hij 88-146 gram CO₂ per kilowattuur (kWh)[2]. Een op 9 november 2018 verschenen rapport van WISE noemt 66 gram CO₂ per kilowattuur; dit in navolging van een analyse van Benjamin K. Sovacool over 103 rapporten betreffende de indirecte CO₂-emissies van kerncentrales[3][4]. Zie de door ons zo zorgvuldig mogelijk samengestelde tabel 1.

Er is echter slechts een beperkte hoeveelheid ­erts met een gehalte van 0,1% uranium. Wanneer - bijvoorbeeld vanwege het broeikaseffect - meer kerncentrales gebouwd worden, zal men over tien tot vijftien jaar moeten overgaan op ertsen met een lager gehalte aan uranium. Dan moet veel meer gesteente afge­graven en verwerkt worden voor een­zelfde hoeveelheid uranium. Daardoor stijgt de indirecte CO₂‑uitstoot. Bij een ertsgehalte van 0,02% is de indirecte CO₂-uitstoot door een kerncentrale 300 gram CO₂ per kWh. Bij nog armere ertsen van 0,01% is een kerncentrale verant­woordelijk voor meer CO₂-emissie dan wanneer dezelfde hoeveel­heid elektriciteit verkregen zou zijn door aardgas direct te verbranden[5][6][7].

Tabel 1
Totale (directe en indirecte) CO₂-uitstoot in gram per kilowattuur[9][10][11]

Brandstof Uitstoot
Aardgas  490
Aardgas met afvang CO₂ 78
Olie 740
Steenkool 820
Steenkool met afvang CO₂ 110
Uranium 66-146
Zon 48
Wind 12

De reis van het uranium voor Borssele
Het uranium voor de kerncentrale in Borssele wordt in mijnen in Kazachstan gedolven. Ter plekke wordt in een chemische fabriek het bruikbare deel uranium uit het erts gehaald. Vervolgens gaat het per vrachtwagen naar een haven en per schip naar Engeland om daar per vrachtwagen naar een fabriek te worden gebracht waar het gasvormig gemaakt wordt. Met een vrachtwagen, een schip en vervolgens weer een vrachtwagen gaat het naar de verrijkingsfabriek van Urenco in Almelo. Het verrijkt uranium gaat per vrachtwagen naar een splijtstofstavenfabriek in Duitsland of Frankrijk. Daarna bereiken de splijtstofstaven per vrachtwagen of trein de kerncentrale Borssele.

Als de splijtstofstaven uitgewerkt zijn, worden ze per trein of vrachtwagen naar een opwerkingsfabriek in Frankrijk vervoerd. Het kernafval, hoog-, middel- en laagradioactief, wordt bij de COVRA dicht bij de kerncentrale Borssele bovengronds opgeslagen in bunkers. Uiteindelijk zal al het afval ook nog vervoerd moeten worden naar een definitieve berging in zout of klei[12].

Bij al deze werkzaamheden en transporten zijn machines nodig die benzine of diesel gebruiken en zo CO₂-uitstoot veroorzaken.

Broeikasgas CO₂ en schone energie: de definitie
De afgelopen tijd is de klimaatverandering vaak in het nieuws. We lezen regelmatig dat we toe moeten naar een CO₂-vrije energievoorziening en soms wordt CO₂-vrij ook schoon genoemd. Maar bij kernenergie wordt dan vergeten dat het radioactieve afval een miljoen jaar gevaarlijk blijft[13].

Stel dat het zou lukken om alle CO₂ van bijvoorbeeld de kolencentrale aan de Eemshaven af te vangen en op te slaan, dan is het de vraag of deze centrale schoon genoemd mag worden. Deze kolencentrale van RWE/ Essent stoot jaarlijks naar schatting zo’n 570 kilogram aan zware metalen uit, waaronder 95 kilo kwik[14]. Is dat schoon?

Bovendien hebben we te maken met bepalingen die tot het volgende leiden. Vanaf midden november 2018 exporteerde Nederland elektriciteit naar België, waarbij per dag 20.000 ton CO₂ vrijkwam. Hoewel het gaat om het elektriciteitsgebruik van 1,5 miljoen Belgische huishoudens, wordt de CO₂-uitstoot niet toegerekend aan België maar aan Nederland[15]. De uitstoot van CO₂ wordt toegerekend aan het land waar deze ontstaat. Als België alle elektriciteit zou importeren, kunnen de Belgen zeggen dat hun elektriciteit CO₂-vrij is.

Bronnen

Dit bericht werd geplaatst in Broeikasgas & CO₂-uitstoot op door .

Over Herman Damveld

Herman Damveld leeft duurzaam; is zelfstandig onderzoeker en publicist over energie, o.a. bij Laka.


Gerelateerde berichten:

 

  • 12 mei 2021: KNMI: Groter gevaar op natuurbranden Tsjernobyl door klimaatverandering

    Het KNMI heeft een bericht gepubliceerd over bosbranden in de buurt van Tsjernobyl en het gevaar dat daardoor radioactieve deeltjes in de atmosfeer komen. Klimaatverandering, en dan met name de combinatie van de lokaal hogere temperatuur met zware buien leidt er toe dat rond de rampreactor vaker droogte voor gaat komen. Vorig jaar vond in […]


  • 2 december 2020: KIVI: CO₂-vrij energiesysteem in 2050 zonder kernenergie haalbaar en betaalbaar

    Gisteren, 1 december, op het Jaarcongres van het Koninklijk instituut van ingenieurs (KIVI) werd een  middag gewijd aan wind op zee en aan wat er nodig is om in 2050 om een CO₂-vrije energiesysteem te hebben. Het KIVI-rapport ‘Design of a Dutch carbon-free energy system’ laat zien dat dat haalbaar én betaalbaar is. En zonder […]


  • 16 november 2020: Kernvisie’s olifant in de kamer: kernenergie is onnodig en te duur

    Het had een glorieuze middag moeten worden voor kernenergie: de webcast The Nuclear Elephant 2. Kernenergie is, zo vindt het organiserende Sherpa en de Fries voor stichting Kernvisie, "de olifant in de kamer". En dan bedoelt Kernvisie niet dat kernenergie de ontwikkeling van duurzame energie danig in weg zit, maar dat kernenergie een groot taboe […]


  • 20 april 2020: Studie EZ toont aan: Kernenergie is voor Nederland onrealistisch

    "Als je alleen een hamer hebt, ziet alles eruit als een spijker." Dat is kort samengevat de uitkomst van een onderzoek naar de impact van kernenergie op het energiesysteem, wanneer ervoor gekozen zou worden de energievoorziening in 2050 deels in te vullen met kernenergie. De rechtse tweede kamer-fracties hadden Wiebes vorig jaar opgedragen dit onderzoek […]


  • 19 december 2019: Duurzame energie vervangt kernenergie en verlaagt CO₂

    Er waart een mythe over Internet dat de CO₂ uitstoot in Duitsland stijgt omdat hernieuwbare energiebronnen kernenergie niet kunnen vervangen – en dat Frankrijk gelijk had met de keuze voor kernenergie. Maar wat laten de feiten zien? Craig Morris onderzocht het, en Krispijn Beek vertaalde. De conclusie is opmerkelijk: De huidige Franse situatie suggereert dat, zelfs […]


  • 14 oktober 2019: Kabinet en industrie: geen kerncentrales want te duur en geen draagvlak

    Kabinet en industrie zijn het eens: er zijn geen plannen voor de bouw van kerncentrales in Nederland: ze zijn te duur. Minister Wiebes bevestigde vorige week opnieuw  dat er geen plannen zijn voor de bouw van een nieuwe kerncentrale. Een paar dagen later zegt Martijn Hagens, directeur van Vattenfall op BNR dat ze hun geld […]