Afgelopen week heeft PVV-minister Agema (VWS) de voortgangsrapportage over het eerste halfjaar van 2024 van de nieuwe kernreactor Pallas in Petten aan de kamer aangeboden. Hieruit blijkt dat de start van de bouw van de kernreactor vertraagd is: die is nu gepland niet in het vierde kwartaal 2024, maar in het eerste kwartaal 2025. Er blijkt ook al weer geld te weinig, ‘budgetspanning’ heet dat tegenwoordig: € 25 miljoen. Dat moet volgend jaar nog weer geregeld worden.

De eerste halfjaarlijkse voortgangsrapportage over de planning en bouw van de Pallasreactor in Petten is gepubliceerd. Deze rapportage komt periodiek na de basisrapportage, die in april naar de Kamer is gestuurd. De totale uitgaven van het Pallas-nieuwbouwprogramma worden geraamd tussen € 1,801 miljard en € 2,399 miljard (prijspeil 2024). Het kabinet “heeft ervoor gekozen om het project te financieren op een tussenliggende waarde van € 2.000 miljoen.” Tot eind tweede kwartaal is er al € 506 miljoen voorgefinancierd: “Hiermee worden voorbereidende activiteiten uitgevoerd om het nieuwbouwprogramma binnen tijd en budget op te kunnen leveren.” Dat is dan nu al niet gelukt: het bouwbegin is al vertraagd, maar zegt men, oplevering is niet vertraagd want nog steeds in 2031. Tsja, als je dat zo ruim plant kun je bijna een heel jaar vertraging verbloemen. En ‘binnen budget’ lukt ook niet: Van die 2 miljard is dus al € 506 miljoen betaald. In de Rijksbegroting 2024 (begroting VWS) is € 1.469 miljoen opgenomen. Te weinig dus: “Hierdoor is er op dit moment sprake van een budgetspanning van € 25 miljoen. Deze wordt bezien bij de Voorjaarsbesluitvorming 2025.” Daarnaast zijn er nog moeilijk te kwantificeren financiële risico's voor VWS in verband met "toekomstige prijsontwikkelingen".

Maar goed, misschien wel veel belangrijker is de exploitatie: kan dat een beetje uit? Of gaat Pallas verlies leiden? Weinig concrete mededelingen daarover, behalve obligate, al jarenlang herhaalde, zinnen als: “Verwacht wordt dat de vraag naar medische isotopen de komende jaren aanzienlijk zal toenemen”.
In het najaar van 2023 werd er een kwartiermaker nucleaire geneesmiddelenontwikkeling aangesteld met als taak “de samenwerking en afstemming binnen het onderzoeks- en zorgdomein rondom nucleaire geneesmiddelen te verbeteren, met als einddoel de snellere beschikbaarheid van nucleaire geneesmiddelen voor Nederlandse patiënten tegen een betaalbare prijs.” Dat laatste zou zomaar in strijd kunnen zijn met de voorwaarden waaronder de Europese Commissie de staatssteun aan Pallas goedkeurde, namelijk dat de nucleaire medicijnen niet onder de kostprijs op de markt mogen komen. Dit is namelijk de crux van de staatssteunklacht van Shine. Die verwachten namelijk goedkoper (en sneller) bepaalde isotopen te kunnen produceren, waardoor de marktprijs kan dalen. Alle voorgaande ministers spraken steeds over dat de producten van Pallas voor ‘marktconforme prijzen’ op de markt zouden komen. Maar, stel nu het helemaal niet zo onrealistisch scenario dat die marktconforme prijzen onder de productiekosten zouden liggen? Daarom wordt ‘marktconform’ niet langer gebruikt, maar is ‘een betaalbare prijs’ niet hetzelfde? Zeker met de hier weer uitgesproken ambitie “om als Nederland een wereldwijd toonaangevende bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van nucleaire geneesmiddelen”.

Overigens is de motivering van de staatssteunbeslissing van de Europese Commissie uit juli ook nog niet openbaar gemaakt. Nadat die openbaar is kunnen milieu-organisaties bij de commissie een review aanvragen.