Tijdens een Commissiedebat op 11 februari is eindelijk uitgesproken wat jarenlang werd verzwegen: full cost recovery (FCR) voor de Pallas-kernreactor is wellicht niet mogelijk. Die toelichting van de ondertussen alweer afgezwaaide VVD-minister Bruijn roept vragen op over de precieze gevolgen als de FCR niet wordt gehaald. Maar juist bij de bouw van een "FOAK"-kernreactor in Petten, waar inmiddels al 2,5 miljard euro aan publiek geld mee gemoeid is, laat de Kamer haar oren gewillig naar het Kabinet hangen. Maar de voorganger van Hermans zei toch echt: “Je krijgt niet de garantie van full cost recovery”. Tekorten komen dan rechtstreeks ten laste van de VWS‑begroting.
In de staatssteungoedkeuring uit Brussel, twee jaar geleden, legde Nederland vast dat Pallas alle kosten gaat terugverdienen. De Europese Commissie controleert dit met een speciaal toezichtsysteem. Als Pallas zich niet aan deze regels houdt, grijpt de Commissie in.
Laka heeft bij het ministerie van VWS een Woo-verzoek ingediend om informatie over hoe deze afspraken tot stand zijn gekomen. Maar zelfs nadat de rechter aan VWS een dwangsom van €15.000 heeft opgelegd, weigert het ministerie documenten openbaar te maken.
De uitspraak van Bruijn - in een verslag wat van de week is gepubliceerd - is een breuk met het jarenlang herhaalde mantra dat Pallas kostendekkend zou worden, en dat er een sluitende business case zou zijn. Nu blijkt dat dit voor het kabinet een wens was, nooit een harde eis.
De structurele prijsdruk op de medische isotopenmarkt is bekend, in het commissiedebat liet minister Bruijn onbenoemd hoe hoog de verliezen voor Pallas kunnen oplopen. Want kernreactor-uitbater NRG Pallas heeft géén eigen buffers: elk tekort leidt automatisch tot een rijksbijdrage.
Toch ontbreekt elk serieus politiek debat over wat dit betekent. Kamerleden spraken zich wel uit over vertraging - elke maand bouwvertraging kost namelijk 15 tot 18 miljoen euro (de geplande commerciële oplevering is nu 2032). Ze zwegen echter over de vraag hoe Pallas de lening van 2,5 miljard zal terugbetalen. Het “brede publieke belang” wordt als schild gebruikt, maar met die woorden vullen je alleen geen gaten.
Het standaardargument van “30.000 patiënten per dag” verhult het ongemakkelijke punt: als FCR niet wordt gehaald, groeit PALLAS uit tot een jarenlange last op de zorgbegroting. Nota bene in een tijd waarin goedkopere alternatieven vol in ontwikkeling zijn. Eerdere bezuinigingen, zoals het schrappen van vitamine D uit het basispakket, laten zien welke keuzes het kabinet dan maakt.
In het Kamerdebat gaf de minister nog aan dat mogelijk "Europa" het beeld nog kan veranderen. Maar naast dat Pallas ook afhankelijk is van de markt búíten Europa, is dat ook wensdenken: Raadsconclusies zonder afdwingbaarheid of tijdpad lossen niets op. Het risico voor Nederland is nu al concreet: blijft de marktprijs voor medische isotopen lager dan de kostprijs van Pallas - waar het wel naar uitziet - dan draait de kernreactor vanaf dag één verlies. Dat is de enige logische consequentie van de woorden van de minister.
De kernvraag is daarom onontkoombaar: Als FCR niet lukt — welke verzekerde zorg moet dan wijken?
Het debat van 11 februari leverde een belangrijke stap op: erkenning van het risico. Maar de noodzakelijke analyse ontbreekt nog volledig.