Niet zo verrassend dat Borssele als locatie voor nieuwe kerncentrales afvalt; wij, en anderen, zeggen namelijk al jaren dat het hier planologisch en maatschappelijk niet past. Wat vaak vergeten wordt: plannen voor kerncentrales in Nederland zijn al decennialang niet doorgegaan, zelfs wanneer ze vergevorderd waren. Het idee dat “als een locatie eenmaal in beeld is, het er wel komt” klopt simpelweg niet. Want hoe zit het ook al weer met locaties voor kerncentrales en sinds wanneer wordt de Paulinapolder genoemd?

55 jaar locatiekeuze nieuwe kerncentrales
Op 30 maart 1972 verscheen de 'Nota inzake het kernenergiebeleid’ waarin het beleid werd besproken om in het jaar 2000 35.000 MW aan kernenergievermogen in Nederland te hebben: 35 grote kerncentrales. In de nota worden geen locaties genoemd, maar een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor de Kernenergie stelt dat er een beperkt aantal grote locaties moeten komen, waar voortdurend meer kerncentrales kunnen worden gebouwd; genoemd worden: Dodewaard, Borssele, Tiengemeten, Schouwendam, IJmuiden en Lauwersoog.

In 1975 werd door de Ministers van Economische Zaken en van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening het ontwerp-Structuurschema Elektriciteitsvoorziening (SEV) gepubliceerd. Daarin werden 32 locaties genoemd die kansrijk waren voor de bouw van een kerncentrale (zie afbeelding), waarvan er, na nadere bestudering, 12 over blijven: Borssele, Diemen, Dodewaard, Eems, Flevo, Ketelmeer, Maasvlakte, Tholen, St.Philipsland, Tiengemeten/Zuidelijke Hoeksche Waard, Urk, en Wieringermeer. Twee jaar later, in februari 1977 verscheen het Aanvullend Structuurschema Elektriciteitsvoorziening (ASEV). Daarin staan ook 12 (maar ook enkele andere) mogelijke locaties: Eems(-haven), Urk, Ketelmeer, Flevo, Markerwaard (na inpoldering!), Wieringermeer, Maasvlakte, St. Philipsland, Tholen, Borssele, Ossenisse, Bath/Hoedekenskerke. Volgens de criteria bevolkingsdichtheid, beschikbaarheid van koelwater en inpassing in de structuur van de elektriciteitsvoorziening gaat de voorkeur uit naar Eemshaven, Urk, Ketelmeer, Wieringermeer en Bath/Hoedekenskerke.

Dan verschijnt in juli 1980 het derde deel van de Nota Energiebeleid (Brandstofinzet centrales): binnen twee jaar moet besloten worden tot de bouw van drie 1000MW kerncentrales en dan tot het jaar 2000 nog eens twee of drie. Bij voorkeur, zo staat te lezen, moeten de eerste drie worden gebouwd bij de westelijke Noordoostpolderdijk (Urk -2) en één in Borssele.

In de tweede fase van het selectieproces om tot de uiteindelijke Planologische Kernbeslissing te komen, zijn in 1985 dertien potentiële vestigingslocaties beter bekeken: Eems, Bergum, Urk, Ketelmeer, Flevo, Markerwaard, Wieringermeer, Maasvlakte, Borssele, Bath, Maas-Waal, Boxmeer en Moerdijk. Met de publicatie van de Planologische Kernbeslissing op 27 januari 1986 ‘Vestigingsplaatsen voor kerncentrales’ wordt dit proces afgerond en blijven er uiteindelijk 5 over: Borssele, Maasvlakte, Eemshaven, Moerdijk en Westelijke Noordoostpolderdijk.

Dan wordt in 1986 ook officieel vastgelegd in het ‘Waarborgingsbeleid kernenergie’ dat aan die locaties planologische beperkingen worden opgelegd om de komst van kerncentrale ooit mogelijk te maken: "Dit (...) gevoerde waarborgingsbeleid houdt in dat er op de locaties waarop dit beleid betrekking heeft geen ontwikkelingen mogen plaatsvinden die de bouw van kerncentrales onmogelijk maken of ernstig belemmeren. Het waarborgingsbeleid is dus uitsluitend gericht op het ruimtelijk reserveren van een beperkt aantal locaties voor de eventuele vestiging van een kerncentrale, indien daartoe ooit besloten zou worden."

In 2008 zijn de vijf waarborglocaties nader onderzocht in een planMER. Als gevolg hiervan vallen Moerdijk en de Westelijke Noordoostpolderdijk af en zijn er dus vanaf dan nog drie waarborgingslocaties: Borssele, Eemshaven en Maasvlakte I.
En dan, opeens, in het najaar van 2024: een locatie die nooit eerder in beleid of onderzoeken voorkwam — de Paulinapolder.

Al ruim veertig jaar – eigenlijk al sinds 1977 – zijn er in Borssele en op andere plekken in Nederland ruimtelijke ontwikkelingen tegengehouden om de optie voor kerncentrales open te houden. Sinds 1986 heet dat het ‘waarborgingsbeleid kernenergie’: locaties worden planologisch gereserveerd, zonder dat er een besluit is om daadwerkelijk te bouwen. Provincies en gemeenten moesten zich daarin schikken.
Maar: ‘genoemd worden’ is iets heel anders dan ‘doorgaan’. De geschiedenis van het locatiebeleid laat juist zien hoe vaak plannen veranderen, verdwijnen of politiek sneuvelen.

Sinds de jaren ’70 zijn tientallen locaties in beeld geweest, teruggebracht tot een handvol “voorkeurslocaties”, om vervolgens weer te worden geschrapt of nooit tot realisatie te leiden. Zie kader voor een overzicht.

Dit overzicht onderstreept vooral één ding: locatiekeuze voor kerncentrales is geen rechte lijn, maar een grillig politiek proces waarin plannen net zo vaak sneuvelen als ontstaan.