Na het commissiedebat, vorige week, over de Pallas-reactor is duidelijk: VVD-minister Hermans van VWS houdt kritische vragen over de verslechterende businesscase van de in aanbouw zijnde kernreactor in Petten af. Concrete antwoorden bleven uit — maar intussen sorteert het kabinet wel voor op een andere inzet van de kernreactor dan waarvoor Volksgezondheid hem betaalt.
De businesscase van de in aanbouw zijnde Pallas-kernreactor in Petten staat zware druk doordat Canadese CANDU-kernreactoren lutetium-177 goedkoop op de markt brengen. Lutetium was, na het afvallen van molybdeen, de kurk waarop de financiële haalbaarheid van Pallas dreef. Kamerleden van D66, CDA, PVV en Pro stelden daarom tijdens het debat van 24 juni scherpe vragen: hoe groot is het verlies van marktaandeel, wat zijn de mitigerende maatregelen, en wanneer krijgt de Kamer duidelijkheid?
Steeds opnieuw: wacht op de rapportage
Het antwoord van Hermans was telkens hetzelfde. De geactualiseerde businesscase verwacht zij "iets na de zomer" te ontvangen van NRG Pallas, waarna zij die eerst wil laten doorlopen door technische experts en financiële adviseurs. De Kamer krijgt de uitkomsten in de volgende voortgangsrapportage — die na de zomer verschijnt.
Hoeveel marktaandeel Pallas dreigt te verliezen? "Dat onderzoekt NRG Pallas op dit moment." Wat zijn de mitigerende maatregelen en in welke orde van grootte? "Daar kan ik nu nog niks over zeggen." Wat betekent de mogelijke vermogensverhoging van de kernreactor 25 naar 30 megawatt voor planning en kosten? "Pallas zit echt nog in de analysefase."
PVV-Kamerlid Maeijer vroeg de minister de situatie rond de businesscase in gewone taal uit te leggen. Ook zij kreeg geen antwoord, maar wel een geruststelling: "Er is geen reden voor paniek." De reactor kan verschillende isotopen produceren en de groeiende vraag naar nucleaire geneeskunde biedt kansen, aldus Hermans. Concrete cijfers of scenario's bleven echter uit — terwijl de geraamde projectkosten op circa 2,5 miljard euro liggen, er nog steeds geen duidelijkheid uit Brussel is over een aanvullende 421 miljoen staatssteun, en één maand vertraging volgens de minister zelf gemiddeld 5 tot 8 miljoen euro kost.
Kernreactor als opstap naar kernenergie
Opmerkelijker dan wat de minister níét zei, is wat zij wél zei. Hermans schetste uitgebreid vier "strategische belangen" van Pallas, waarvan de medische isotopen er slechts één zijn. Prominent in haar betoog: het versterken van de nucleaire kennisbasis ten behoeve van de energietransitie en de ontwikkeling van kleine modulaire reactoren (SMR's). CDA staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei is volgens haar "zeer goed aangehaakt" en in zijn routekaart voor 7 gigawatt kernvermogen staat beschreven hoe Pallas bijdraagt aan de bredere nucleaire ambities van het kabinet.
Daarmee lijkt Hermans te bevestigen wat critici al langer vermoeden: Pallas wordt niet gebouwd voor medische isotopen, maar functioneert als vliegwiel voor de renaissance van de Nederlandse nucleaire sector. Het is precies die dubbelrol die al bij de bouwbeslissing vorig jaar controversieel was — en die nu extra gewicht krijgt nu de medische businesscase wankelt. Dat het kabinet tegelijk met de derde voortgangsrapportage ook het SEO-rapport 'Bouwen op ervaring' meestuurde — Wat Pallas kan betekenen voor toekomstige Nederlandse kerncentrales — onderstreept die indruk.
Van vitamine D naar SMR's: de rekening schuift door
Die verschuiving van doel roept een ongemakkelijke herinnering op. In 2022 schreef Laka al hoe minister Kuipers van plan was Pallas te financieren met het geld dat vrijkwam door vitamine D-suppletie uit het basispakket te schrappen — een bezuiniging van 129 miljoen euro per jaar, ten laste van 1,5 miljoen kwetsbare patiënten. Destijds was de rechtvaardiging: we bouwen een reactor voor medische isotopen die kankerpatiënten helpt. Nu die medische businesscase wankelt, verschuift de legitimatie geruisloos richting SMR-kennisopbouw en de bredere nucleaire energieagenda. Anders gezegd: uit de bezuiniging op vitamine D van 1,5 miljoen Nederlanders financiert het Hermans onrendabel kernenergieonderzoek met 129 miljoen per jaar.
Punt of no return
De vraag die het debat onbeantwoord liet is de meest fundamentele: is de businesscase van Pallas nog houdbaar nu de Canadezen de lutetiummarkt domineren? Die vraag was al te stellen vóórdat het kabinet vorig jaar het definitieve bouwbesluit nam — de Canadese productie was ruimschoots bekend. Nu de bouw goed en wel is begonnen, komen de "onzekerheden" en "veranderde marktomstandigheden" pas officieel naar buiten. De Kamer wacht tot na de zomer op antwoorden — tegen die tijd is er weer een half jaar verstreken en zijn de funderingen dieper de grond in.
D66-Kamerlid Vervuurt vroeg aan het einde van het debat een tweeminutendebat aan, dat gepland staat voor donderdag 2 juli — de laatste vergaderdag voor het zomerreces, waarop ook stemmingen plaatsvinden.