Publicatie Laka-bibliotheek:
Mind the gap - A study into the costs of long-term nuclear
waste storage in the Netherlands (2026)
| Auteur | WISE Nederland, Welling, de Almeida |
![]() | 1-01-4-30-88.pdf |
| Datum | september 2026 |
| Classificatie | 1.01.4.30/88 (AFVAL - EINDBERGING: ZOUTKOEPELS & KLEI) |
| Voorkant | ![]() |
Uit de publicatie:
Mind the gap 4
Nederlandstalige samenvatting van het rapport
Het kabinet wil de kerncentrale Borssele na 2033 openhouden en daarnaast
vier nieuwe grote kerncentrales en enkele kleine modulaire reactoren (SMR’s)
bouwen. Voor de bouw is €14,5 miljard gereserveerd door voorgaande coalities.
Energie-experts schatten de werkelijke bouwkosten van één centrale
overigens al op zo’n €20 miljard.
Maar de kosten van kernenergie eindigen niet wanneer de centrale opgetuigd is. Al het
Nederlandse radioactieve afval gaat naar staatsdeelneming COVRA in Zeeland, waar het
ruwweg een eeuw bovengronds wordt opgeslagen. Daarna moet het definitief de diepe
ondergrond in: een geologische eindberging, honderden meters diep, waar Nederland nog
geen plan voor heeft. Er is nog geen locatie of opbergmethode (zout of klei) gekozen. De
keuze voor nieuwe kerncentrales is losgehaald van de kosten voor de eindberging, en er
bestaat geen rapport of documentatie wat de eindberging gaat kosten (in het geval van
uitbreiding van kernenergie in Nederland), een studie die rekening houdt met de kosten
van eindbergingen in op dit moment gerealiseerde projecten in vergelijkbare landen, en
hoe dit gefinancierd zal worden.
Dit rapport berekent wat de eindberging van het Nederlandse kernafval werkelijk gaat
kosten. We vertrekken vanuit de afvalprognoses uit COVRA's Masterplan 2050, de
kostenramingen die COVRA in 2025 publiceerde. We berekenen de afvalproductie op
basis van de door COVRA geschetste scenario's en op basis van een mogelijke uitbreiding
van de kernreactorvloot met 4 conventionele kerncentrales (KCs) en 4 Small Modular
Reactors (SMR), als operationalisering van de Routekaart 7GW van de overheid.
Het Masterplan telt de afvalproductie tot 2050. Een reactor die in 2038 in bedrijf komt en
tachtig jaar draait, produceert afval tot ver in de volgende eeuw. Wij hebben daarom de
volledige afvalberg in beeld gebracht, met COVRA's eigen jaarlijkse productiecijfers,
doorgetrokken over de volledige levensduur van elke installatie.
Vervolgens is gekeken naar de mogelijke kosten. In de wetenschappelijke literatuur over
megaprojecten loopt negen van de tien grote projecten over budget, en nucleaire
projecten vormen daarbinnen de slechtst presterende categorie: in een vergelijking van
401 elektriciteitsprojecten in 57 landen kwamen kernreactoren gemiddeld 117 procent
boven budget uit, en overschreed 97 procent van de onderzochte reactoren de raming.
Voor nucleaire afvalprojecten specifiek vindt de literatuur hetzelfde risicoprofiel, met
dikke staarten waarin extreme overschrijdingen geen uitzondering zijn maar een te
verwachten uitkomst. Om deze informatie te staven hebben we drie case studies
uitgevoerd van landen die al verder zijn in het proces van eindberging: Finland, Zweden
en Frankrijk. In geen van de eindbergingsprogramma's van Finland, Zweden en Frankrijk
is onder zijn vroege ramingen uitgekomen. De kosten stegen reëel met 26 procent in
Finland, dat vrijwel klaar is, 46 procent in Frankrijk, dat nog moet beginnen met bouwen,
en 142 procent in Zweden, gemeten over het hele programma. Nederland staat vroeger in
het proces dan elk van deze drie landen, zonder locatie, zonder gesteentekeuze en zonder
ontwerp, en dat is precies het stadium waarin ramingen historisch het verst van de
uitkomst liggen. Die waargenomen bandbreedte van 26 tot 142 procent hebben we
toegepast op COVRA's eigen ramingen. Zo komen we per scenario tot een bandbreedte
van mogelijke kosten.
Daarna hebben we naar de dekking gekeken. Naast het niet ingecalculeerde risico van
kostenoverschijdingen wijzen nog twee zaken op een mogelijk tekort in de financiering
van de eindberging. Ten eerste blijkt uit parlementaire stukken dat de langjarige
contracten die COVRA sluit met de producenten van kernafval beperkingen kennen: de
prijzen liggen jaren vast, kennen geen risico-opslag en zijn vertrouwelijk, waardoor
stijgende kostenramingen niet bij de vervuiler terechtkomen. De toezichthouder ANVS
stelde al in 2020 vast dat hierdoor feitelijk anderen de risico's van de nucleaire sector
droegen, en waarschuwde dat een regelgevend kader voor de financiering van de
eindberging ontbreekt. Ten tweede ontstaat er een risico wanneer de bouw van de
eindberging naar voren wordt gehaald, wat een logisch voorneembaar gevolg is van de
keuze om de locatiekeuze naar 2050 te halen. Het fonds van COVRA kan dan minder lang
renderen, wat een groter financieringsgat oplevert.
De drie scenario’s
Dit rapport maakt gebruik van cijfers van COVRA om het afvalvolume in te schatten, en
gebruikt deze cijfers om een drietal scenario’s door te rekenen. De afvalvolumes komen
uit COVRA’s Masterplan 2050. Dat plan telt echter maar tot 2050. Een reactor die in 2038
in bedrijf komt en tachtig jaar draait, produceert afval tot 2118; tellen tot 2050 vangt dus
maar zo’n vijftien procent van zijn werkelijke afvalproducti. Dit rapport trekt COVRA’s
eigen jaarlijkse afvalproductiecijfers daarom door over de volledige levensduur van elke
installatie, tot aan het beoogde bergingsjaar 2130.
Drie scenario’s zijn doorgerekend:
6
Minimum: geen nieuwbouw. Alleen de bestaande installaties: Borssele tot 2034, de
onderzoeksreactor in Petten (HFR) tot 2035 met opvolger PALLAS, Urenco, en de
afvalskosten die vrijkomen bij ontmanteling . Hoogradioactief afval (HRA) over de
volledige levensduur: 225 m³.
Plus: het scenario dat COVRA zelf heeft doorgerekend. Bestaande installaties, plus
twintig jaar levensduurverlenging van Borssele, twee nieuwe reactoren van 1.600 MW
(tachtig jaar bedrijf) en vier SMR’s van 350 MW (vijftig jaar). HRA: 18.977 m³ bij directe
berging, 3.777 m³ als al het nieuwe afval wordt opgewerkt.
Huidig beleid: de uitgesproken kabinetsambitie. Als Plus, maar met víér grote reactoren.
Dit scenario heeft COVRA niet doorgerekend en er bestaat geen officieel kostencijfer voor
de eindberging; dit rapport construeert het op exact dezelfde grondslag als de andere
twee. HRA: 33.057 m³ direct, 6.737 m³ na opwerking.
Ter vergelijking: de Zweedse eindberging in Forsmark is ontworpen voor circa 16.000 m³.
Naast het hoogradioactieve afval groeit ook de berg laag- en middelradioactief afval
(LMRA): van zo’n 311.000 m³ (Minimum) tot 395.000 m³ (huidig beleid) in 2130, waarvan
circa 158.000 m³ NORM-afval uit de uraniumverrijking bij Urenco. Die volumes zijn in dit
rapport geraamd, maar niet in geld uitgedrukt, omdat geen bruikbare kostenbasis voor dit
afval gevonden is.
Wat eindberging gaat kosten
COVRA’s eigen cijfers
Het startpunt zijn COVRA’s eigen ramingen. In november 2025 publiceerde COVRA een
technische evaluatie: een eindberging voor alleen het bestaande afval kost €3,3–3,5
miljard; met de nieuwe reactoren uit het Plusscenario erbij €10,0–10,3 miljard. COVRA’s
jaarrapport 2024 zet de verwachte eindbergingsuitgaven op €10,9 miljard, tegen €2,31
miljard een jaar eerder.
Voor het vier-reactorenprogramma bestaat geen cijfer. Dit rapport leidt zo’n cijfer af uit
COVRA’s twee gepubliceerde kostenpunten: die impliceren een vaste kostencomponent
(de berging zelf) plus een variabele component per afvalcontainer. Doorgetrokken naar de
volumes van het huidig-beleidscenario geeft dat een basisraming van circa €12,9 miljard.
Case studies uit andere landen
Ramingen die zó vroeg in een bergingsprogramma worden gemaakt – Nederland heeft
nog geen locatie, geen gesteente, geen ontwerp, omdat het proces tot 2050 loopt – zijn
stelselmatig te laag gebleken. In plaats van daar een aanname over te doen, gebruikt dit
rapport de gedocumenteerde kostengroei van drie Europese programma’s met een staat
van dienst:
Finland bouwde als eerste ter wereld een eindberging, Onkalo, die rond 2027 in gebruik
gaat. Van de raming van 2003 tot de meest recente totaalcijfers stegen de kosten,
gecorrigeerd voor inflatie, met circa 26%. Dat is het laagste cijfer van de drie onderzochte
landen, en in Finland is het proces het verste afgerond.
Frankrijk is voor zijn eindbergingsproject Cigéo nog niet gaan bouwen, maar zag de
officiële referentieraming al reëel met 46% stijgen. Dit rapport gebruikt bewust het
ministeriële referentiebedrag als basis – het cijfer dat de Franse financiële voorzieningen
wettelijk beheerste – omdat ook in Nederland de officiële cijfers, niet ramingen van derde
partijen, bepalen wat er daadwerkelijk wordt gereserveerd.
Zweden herijkt zijn programmakosten elke drie jaar. Tussen Plan 2001 en Plan 2022
verdubbelden de geraamde totale programmakosten, naar SEK 221 miljard (≈ €19,8
miljard): gemiddeld 4,3% reële groei per jaar, oftewel cumulatief 142%, bij gelijkblijvende
wettelijke reikwijdte (de kosten van beheer, berging én ontmanteling zitten in dit plan
verwerkt). Omdat dit het hele programma betreft en de kostenstijging niet uitgesplitst is,
gebruikt dit rapport het bedrag als bovengrens.

