Plannen eindberging kernafval België op losse schroeven

België doet al veertig jaar onderzoek naar de opslag van kernafval in klei op 200 meter diepte in Mol. Dat is al die tijd het uitgangspunt geweest van het beleid. Daar lijkt nu langzamerhand verandering in te komen. Dat heeft nogal wat gevolgen, o.a. voor de financiering van de plannen. Als gekozen wordt voor een diepere geologische berging (en in evt. een andere grondsoort) kan dat veel duurder uitvallen. En aangezien de wetgeving stelt dat na sluiting van kerncentrales de exploitant (de vervuiler) niet meer aangesproken kan worden op kosten voor eindberging, kan dat duur uitvallen voor de Belgische belastingbetaler.

De Belgische kernafvalbeheerder Niras (Nationale Instelling voor Radioactief Afval en verrijkte Splijtstoffen) liet na jaren onderzoek in de herfst van 2016 aan de (Belgische) regering weten dat ‘geologische berging in weinig verharde klei’ volgens haar de beste keuze was om hoogradioactief afval uit kerncentrales definitief te bergen. Niras baseerde zich op bijna veertig jaar onderzoek in een ondergronds lab dat zich in Dessel (Mol) bevindt, zo’n 200 meter diep in de Boomse kleilaag.

Maar de Belgische regering liet Niras in de lente van dit jaar weten dat dit voorstel te verregaand is. Ondertussen was er ook een kritisch advies van de nucleaire autoriteit FANC over het eindbergingsplan. Volgens een artikel in de Belgische krant de Standaard, stelt de directeur van Niras, Demarche, nu voor om als eerste stap weliswaar te blijven opteren voor geolo­gische eindberging, maar in het midden te laten welke grondlaag daarvoor het meest geschikt is: “Het zou niet verstandig zijn om vast te houden aan een voorstel waarvoor geen draagvlak bestaat.

Kritiek op klei voor eindberging radioactief afval
Er is veel kritiek op eindberging in (Boomse) Klei. Zo zijn er de zogenoemde ‘subglaciale geulen’ uit de vroegere ijstijden. Deze hadden dieptes tot ca 600 m en zullen over 50 á 100 duizend jaar de opberging naar de oppervlakte brengen.
Een ander probleem is het voorkomen van zwavelijzerverbindingen in klei, dat water en zuurstof aantrekt uit de omgeving. Dit levert een dodelijk mengsel op, zwavelzuur, dat de verpakking van het radioactief afval zal aantasten. (zie deze bijdrage van gastauteur F.A.D. van Nieulande)

Dat de decennialange voorkeur voor berging in de ‘Boomse klei’ nu lijkt te worden geschrapt maakt ook de huidige financiering voor de eindberging onzeker. Daar was toch al kritiek op wat resulteerde in een extra ‘donatie’ van de exploitanten in het fonds dat de eindberging moet financieren.

Die kernenergie-exploitanten – in de eerste plaats Electrabel – leggen reserves aan om die toekomstige rekening te betalen: momenteel wordt uitgegaan van 8 miljard euro voor ontmanteling van de kerncentrales en opslag van al het radioactief afval. Niras schat de kosten van geologische eindberging van hoogradioactief afval op ongeveer 3,2 miljard. Maar als de optie van geologische berging op 200 meter diepte in ‘weinig verharde klei’ wordt losgelaten, worden ook de kosten van eindberging onzeker. Demarche schat dat als die diepte verdubbelt, de geschatte kosten van 3,2 miljard voor het netwerk van onderaardse galerijen met een totale lengte van minstens 25 km, ongeveer de helft duurder worden.

Het (een?) probleem is dat regelgeving bepaalt dat de exploitanten niet meer aangesproken kunnen worden op de kosten, als de kerncentrales niet meer operationeel zijn. Op dit moment is dat 2025, wanneer de laatste kerncentrale gesloten moet zijn. De belastingbetaler loopt dus het risico, als na 2025 blijkt dat definitieve berging van het hoogradioactief kernafval veel meer kost.

In het regeerakkoord van de regering Michel staat dat er vóór 2019, het einde van de regeerperiode, beslist wordt over de eindberging van het hoogradioactief afval. Het Belgische eindbergingsschema gaat ervan uit dat het aanleggen van een eindberging tussen 2040 en 2050 begint.

België-Nederland
Een koerswijzing van het beleid in België heeft ook gevolgen voor Nederland. In Nederland wordt juist de laatste jaren klei (w.o. de Boomse klei) door de Covra als reële optie gezien. Het huidige onderzoeksprogramma OPERA is vooral gericht op klei, om de informatieachterstand in te halen die klei in Nederland heeft, nadat zoutlagen in Noord-Nederland decennia lang als (enige) optie werd gezien.

Wat verder opvalt is de schatting van het bedrag dat een eindberging kost. In België is dat 3,2 miljard, in Nederland 2 miljard. Natuurlijk heeft België (veel) meer hoogradioactief afval, maar het volume is niet echt de bepalende kostenfactor. En dan is in Nederland ook nog uitgegaan van een veel diepere geologische berging dan de 200 meter in België.

Een ander verschil is dat in België de exploitant van kerncentrales nog aan te spreken zijn op afdracht zolang de kerncentrales in bedrijf zijn. In Nederland is dat anders: zodra het radioactief afval onder verantwoordelijkheid is van de Covra heeft de exploitant een vooraf vastgesteld bedrag betaald en zijn alle financiële risico’s voor de Covra (lees: de staat als enige aandeelhouder).

In Nederland wordt uitgegaan van een eindberging in 2130, dus over meer dan 100 jaar, waardoor de kosten nog onzekerder zijn en her financiële risico niet bij de vervuilers maar bij de belastingbetalers ligt. Precies de reden waarom Laka de illegale staatssteun klacht ('Zonnepanelen tegen kernenergie') ingediend heeft bij de Europese Commissie.

Dit bericht werd geplaatst in België, Eindberging, Klei en getagged met , op door .

Over Stichting Laka

Het documentatie- en onderzoekscentrum kernenergie - Ketelhuisplein 43, Amsterdam - tel: 020-6168294 - mail: info@laka.org - @LakaNieuws - FB: facebook.com/stg.laka


Gerelateerde berichten:

 

  • 14 mei 2020: Luxemburg en België ruziën over berging kernafval

    Zoals eerder aangekondigd, heeft het Belgische NIRAS half april het ontwerpplan voor de eindberging van kernafval in België voor inspraak ter inzage gelegd. Alleen heeft het land daarbij nagelaten om ook officieel haar buurlanden te informeren. Omdat een aantal mogelijke locaties waar België haar kernafval zou kunnen opslaan "voor de deur" van Luxemburg liggen, is […]


  • 10 april 2020: België raadpleegt bevolking tijdens lockdown alsnog over kernafval

    Nadat België vorig jaar door de Europese Commissie daartoe was aangemaand, opent het NIRAS, de Belgische radioactief afval-organisatie, binnenkort het Belgische nationaal programma voor de eindberging van radioactief afval alsnog voor inspraak. Omdat de eindberging van radioactief afval zo ingewikkeld is, is het namelijk verplicht de bevolking te raadplegen voordat een land een eindbergingsplan vaststelt. […]


  • 2 november 2020: Radioactief afval, waar laten we het?

    Is radioactief afval, dat honderdduizenden jaren blijft stralen, in Nederland veilig op te bergen in een ondergrondse kleilaag? Van 2011 tot 2019 heeft COVRA laten nagaan of met zo'n ondergrondse eindberging radioactieve straling in het leefmilieu onder de toegestane dosis zou blijven. Hiervoor werden wiskundige modellen gebruikt. Peter Löhnberg, specialist in het ontwikkelen van zulke […]


  • 19 juni 2020: 20.000 reacties op Belgische kernafvalplan

    Er is massaal gereageerd op het Belgische plan om hoogradioactief afval ondergronds te bergen: in totaal elfduizend reacties uit België en negenduizend uit omringende landen zijn bij het NIRAS binnegekomen. En dat terwijl de inspraakprocedure zelfs midden in de Corona-lockdown was gestart. Ook de provincie Noord-Brabant, de provincie waar net het Forum voor Democratie aan […]


  • 13 december 2019: Ook in België problemen met fonds eindberging kernafval

    Engie Electrabel, de eigenaar van de Belgische kerncentrales, moet meer dan 2 miljard euro bijbetalen in het fonds voor de ontmanteling van kerncentrales en de eindopslag van radioactief afval. Reden daarvoor is een wijziging van de eindopslagplannen maar ook de tegenvallende renteopbrengsten van het fonds. Hierdoor groeit het fonds minder dan gepland. Hetzelfde probleem doet […]


  • 18 mei 2018: Engie onttrekt €1,6 miljard aan Electrabel: kernafvalopslag fonds in gevaar?

    Het Franse Engie heeft in 2017 meer dan de anderhalf miljard euro uit de reserves van het Belgische dochterbedrijf Electrabel gehaald via een dividend in natura. Dat is bijzonder want Electrabel –eigenaar van de zeven Belgische kernreactoren- leidt al jaren verlies (in 2015 en 2016 meer dan een miljard per jaar) en heeft al 10 […]